Page 61 - Demo

Harta e zbulimeve gjeografike 4Astrolabi 3Busull e shekullit XVI 2Zbulimet gjeografike kryesoreDuke filluar nga dhjet%u00ebvje%u00e7ar%u00ebt e fundit t%u00eb shekullit XV, horizonti gjeografik dhe ekonomik i Evrop%u00ebs do t%u00eb njihte nj%u00eb zgjerim t%u00eb jasht%u00ebzakonsh%u00ebm. Lundrimi p%u00ebrreth Afrik%u00ebs (m%u00eb 1488, portugez%u00ebt kaptuan Kepin e Shpres%u00ebs s%u00eb Mir%u00eb dhe m%u00eb 1498 arrit%u00ebn Indin%u00eb n%u00ebp%u00ebrmjet rrug%u00ebs detare), zbulimi i Bot%u00ebs s%u00eb Re (me udh%u00ebtimet e Kolombit nga 1492 deri m%u00eb 1498) dhe, n%u00eb gjysm%u00ebn e shekullit vijues, hapja prej anglez%u00ebve e rrug%u00ebve tregtare drejt skajit verior t%u00eb Evrop%u00ebs (Estuari i Dvinas dhe Deti i Bardh%u00eb), t%u00eb gjitha k%u00ebto ishin ngjarje me r%u00ebnd%u00ebsi revolucionare.N%u00eb fillim t%u00eb shekullit t%u00eb ri, %u201cudh%u00ebtimet e m%u00ebdha%u201d hap%u00ebn rrug%u00ebt detare drejt Indive Lindore dhe Per%u00ebndimore. Zbulimet e para erdh%u00ebn duke u plot%u00ebsuar nga udh%u00ebtime t%u00eb tjera. K%u00ebshtu, Pedro Alvarez Kabral (Pedro %u00c1lvares Cabral) arriti n%u00eb brigjet e Brazilit, nd%u00ebrsa Amerigo Vespu%u00e7i (Amerigo Vespucci), n%u00eb periudh%u00ebn mes viteve 1499 dhe 1502 eksploroi Amerik%u00ebn e Jugut. M%u00eb 1519 deri m%u00eb 1522, Magelani nd%u00ebrmori udh%u00ebtimin rreth globit, gj%u00eb q%u00eb, me nisjen dhe mb%u00ebrritjen n%u00eb t%u00eb nj%u00ebjt%u00ebn pik%u00eb, v%u00ebrtetoi se Toka ka form%u00eb t%u00eb rrumbullak%u00ebt. N%u00eb p%u00ebrgjith%u00ebsi, lund%u00ebrtar%u00ebt n%u00eb sh%u00ebrbim t%u00eb portugez%u00ebve dhe spanjoll%u00ebve qen%u00eb protagonist%u00ebt e zbulimeve t%u00eb para t%u00eb m%u00ebdha dhe vet%u00ebm m%u00eb von%u00eb hyn%u00eb n%u00eb veprim anglez%u00ebt, holandez%u00ebt dhe francez%u00ebt. Kur k%u00ebta t%u00eb fundit nd%u00ebrmor%u00ebn ekspeditat e tyre, perandorit%u00eb koloniale portugeze dhe spanjolle ishin vendosur tashm%u00eb. M%u00eb 1524, mbreti i Franc%u00ebs, Franci I, i besoi italianit Xhovani da Verracano (Giovanni da Verrazzano) k%u00ebrkimin e nj%u00eb rruge veriore drejt Indive Per%u00ebndimore. Dhjet%u00eb vjet m%u00eb von%u00eb, Zhak Kartier (Jacques Cartier) u ngjit p%u00ebrgjat%u00eb lumit Sh%u00ebn Lorenc deri n%u00eb af%u00ebrsi t%u00eb Monrealit t%u00eb sot%u00ebm dhe aneksoi rajonin q%u00eb u quajt K%u00e9bek.N%u00eb viset e zbuluara kryesisht n%u00eb Amerik%u00ebn Qendrore dhe Jugore, evropian%u00ebt gjet%u00ebn kultura dhe qytet%u00ebrime q%u00eb kishin arritur nj%u00eb shkall%u00eb t%u00eb caktuar zhvillimi. Qytet%u00ebrimet e lashta, actek%u00ebt (Meksik%u00eb), majat (Meksik%u00eb, Guatemal%u00eb, Salvador etj.) dhe inkasit (Peru) njihnin shkrimin, astronomin%u00eb, matematik%u00ebn dhe zejtarin%u00eb. Ata nd%u00ebrtonin qytete bazuar n%u00eb rregulla urbane, me rrug%u00eb, tempuj dhe uj%u00ebsjell%u00ebs. Sidomos actek%u00ebt kishin t%u00eb zhvilluar sistemin arsimor. A Z IKIN %u00cbINDIAFRIK%u00cbEGJIPTARABIE TIOPIAnglia dhe territoret anglezeFranca dhe territoret francezePortugalia dhe territoret portugezeSpanja dhe territoret spanjolleGUINEAE REHOLANDA E RE(AUSTRALIA)JAPONI(ZIPANGU)FILIPINEBORNEOJAVAMADAGASKAROQEANIINDIANOQEANIATLANTIKRUSIFRANC%u00cbPORTUGALI SPANJ%u00cbMEKSIK%u00cbPERU AMERIKAE JUGUTBRAZILMa%u00e7u Pi%u00e7uGROENLAND%u00cbAMERIKA E VERIUTLABRADORPek inAmsterdamQyteti i Meksikos(Tenoktitlan)Kostandinopoj%u00ebPolo 1271-95Magelani 1521Kolombi 1492De Gama 1497 Magelani 1519Venecie KebekDe GamaKolombi 1502-44000 kmVJMagelani 1521Magelani 1522Vespu%u00e7i 1501Kolombi 1493ANGLI59